Het is vast niet aan je voorbij gegaan: het YouTube-programma BOOS is onlangs naar buiten gekomen met klachten van seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik rondom The Voice of Holland. Hoewel de slachtoffers veel steun en medeleven ontvingen, waren er ook veel negatieve reacties te lezen. Victim blaming is nog steeds een ding en dat is niet oké.
Reacties
NOS stories plaatste een video over de aantijgingen op hun Instagram account. ‘Heel nep dit allemaal’, ‘Ik snap niet waarom ze het niet eerder zeggen’, ‘Ze had toch nee kunnen zeggen’ en ‘Als die meisjes zich eerder hadden uitgesproken, waren meisjes daarna óók niet misbruikt’, zijn slechts een greep uit de reacties die ze ontvingen. Allemaal vormen van victim blaming. Maar daar bleef het niet bij – zo ontving één van de slachtoffers privéberichtjes met ‘Weet je zeker dat je het niet hebt uitgelokt?’ of gericht op haar uiterlijk: dat ze niet aantrekkelijk genoeg zou zijn. Een aantal twitteraars liet weten dat zij een ander slachtoffer – die verhaal deed bij talkshow BEAU – wel heel uitdagend gekleed vonden. Had ze er niet gewoon om gevraagd?
Wat is victim blaming?
Victim blaming betekent letterlijk slachtofferbeschuldiging. Hierbij krijgt het slachtoffer zelf de schuld van een misdrijf of een andere nare gebeurtenis die hem of haar is overkomen. Het gebeurt het vaakst bij (seksueel) geweld, maar kan ook voorkomen bij pesten, diefstal, oplichterij of (verkeer)ongevallen. Hierboven noemden wij wat voorbeelden omtrent The Voice of Holland, maar andere bekende voorbeelden van victim blaming kunnen zijn:
- ‘Had je daar maar niet alleen naar toe moeten gaan’
- ‘Had je maar niet zo’n kort jurkje moeten aantrekken’
- ‘Had je maar niet dronken moeten worden’
- ‘Waarom heb je je niet verzet?’
- ‘Wie springt er dan ook tussen twee vechtende mensen in?’
- ‘Wie trapt er nou in zo’n nep mail?’
Waarom victim blaming?
Sociaalpsycholoog Melvin Lerner heeft onderzoek gedaan naar victim blaming. In een interview voor Psychologie Magazine laat hij weten dat dit voortkomt uit wat hij noemt the just world-theorie. Deze theorie stelt dat mensen eerder geneigd zijn te geloven dat we in een rechtvaardige wereld leven. Alles gebeurt met een reden en iedereen krijgt wat hij/zij verdient. Wanneer buitenstaanders de oorzaak zoeken bij de dader, gaat dit in tegen het idee van een rechtvaardige wereld. Hierdoor zijn sommigen eerder geneigd om te kijken naar het gedrag van het slachtoffer.
Psychologie Magazine sprak ook met sociaalpsycholoog Ronnie Jan-off Bulman. Volgens hem is victim blaming ook een manier van zelfbescherming, voor zowel de victim blamers zelf als voor het slachtoffer. Slachtoffers doen in sommige gevallen zelf ook aan victim blaming om zo hun gevoel van kwetsbaarheid te verkleinen. Buitenstaanders zoeken naar manieren om het slachtoffer de schuld te geven omdat ze daardoor geloven dat zulke nare gebeurtenissen henzelf niet kunnen overkomen. Bijvoorbeeld: Iemand is ‘s avonds aangerand en jij reageert met ‘Ik zou nooit zo laat nog rond lopen in mijn eentje’. Op deze manier zoek je een verklaring om jezelf gerust te stellen.
Gevolgen
Victim blamers hebben vaak niet door wat de gevolgen zijn voor het slachtoffer. Gerda de Groot – regio coördinator van Centrum Seksueel Geweld (CSG) – liet aan nieuwsplatform NU.nl weten dat er niet altijd een kwade bedoeling achter zit: "De mens wil alles rationeel verklaren. Zo werkt ons brein nu eenmaal. Maar zaken als seksueel geweld zijn simpelweg verwarrend en moeilijk te begrijpen.”
Dit praat het natuurlijk niet goed. Iva Bicanic – Hoofd van het Landelijk Psychotraumacentrum en het Centrum Seksueel Geweld in het UMC Utrecht – liet ook weten aan Psychologie Magazine dat de reacties van hulpverleners, vrienden of familie die het slachtoffer schuldig maken aan de gebeurtenis net zo erg, zo niet erger zijn dan het (seksuele) misdrijf. Dit kan er toe leiden dat het slachtoffer zichzelf de schuld geeft of denkt dat hij/zij het misdrijf had kunnen voorkomen. En dit is absoluut niet waar.
Angst en schaamte
John de Mol zei tijdens het interview met BOOS dat hij hoopte dat vrouwen voortaan eerder aan de bel zouden trekken. Hij is niet de enige die zo denkt – veel mannen (maar ook vrouwen) denken dat de oplossing ligt bij de slachtoffers. Zij moeten eerder aangifte doen.
Dit is uiteraard niet waar: de daders moeten aangesproken worden op hun gedrag. Voor veel slachtoffers is het namelijk erg lastig om hulp te zoeken. Naast victing blaming spelen problemen als angst, schaamde, schuldgevoelens en/of loyaliteitsconflicten een grote rol. “Ongeveer 85 tot 90 procent van de beschuldigden is een bekende. Bijvoorbeeld een vader, neef of opa”, laat zedenexpert Yet van Mastrigd in het NPO programma Spraakmakers weten.
Bied hulp
Een slachtoffer wil niets anders dan geloofd en gehoord worden. Oordeel dus niet en stel jezelf op als luisterend oor. Denk eerst eens goed na voordat je een nare opmerking of comment maakt. In de meeste situaties is het beter om het voor jezelf te houden.
Heb je hulp nodig? Je kunt terecht bij Slachtofferhulp Nederland (0900-0101 of via de chat op www.slachtofferhulp.nl) of Centrum Seksueel Geweld (0800-0188 of via de chat op www.centrumseksueelgeweld.nl).
